Modern yaşam tarzının avantajları ve dezavantajları… Bu yaşam tarzının insanların hayatını kolaylaştıran yanı olduğu gibi, bize zararlı olan yönleri de var. Modern çağın gerektirdiklerine ayak uyduralım derken sağlığımızı arka plana atıyoruz. Tabii ki bunun sonucunda istenmeyen durumlarla karşı karşıya kalıyoruz. Sosyal Jet Lag Sendromu bunlardan sadece biri tanesidir.
Sosyal Jet Lag Sendromu Nedir?
Çoğumuz, zamanın koşullarına ayak uydurmak için kendi sağlığımızı ikinci plana atarız. Bu hayat koşuşturmasına yetişmek için ilk olarak yaptığımız hata düzenli uyku ihtiyacımızı göz ardı etmek. Bu yaptığımız hatanın sonuçlarına katlanmak da tabi ki bize düşüyor. Bunlar çeşitli sorunlar, fizyolojik rahatsızlıklar ve psikolojik rahatsızlıklar olmak üzere birçok şekilde kendini belli ediyor.
Sosyal jet lag sendromu, hafta sonları uyku düzeni değiştiğinde, geç yatıp geç kalkıldığında, erken uyuyup geç kalkıldığında yani uyku düzeni bozulduğunda ortaya çıkmaktadır. Kavramı ilk tanımlayan kişi, Münih’teki Ludwig-Maximillian Üniversitesi’nde Kronobiyoloji profesörü olan Till Roenneberg’dir. Kavramın tanımı ilk olarak 2012 yılında yapılmıştır. Roenneberg’in bu konuyla ilgili açıklaması “uyku yoksunluğuyla sosyal jetlag birbirinden ayrılamaz haldedir, birbirini takip eder” şeklindedir(3).
Bu sendrom, sanayileşmiş ülkelerde, gelişmemiş ülkelere kıyasla daha fazladır. Yaş skalasında ise genç yetişkin bireylerde %70 oranında görülme sıklığı vardır. Biyolojik ritmin bozulması sonucu ortaya çıkan olumsuz sonuçlarla yakından ilişkilidir. Ayrıca güneş ışığının vücuda yeterli miktarda alınmaması da başlıca nedenlerindendir(3).
Uyku ve Biyolojik Ritim(Saat) Nedir?
Biyolojik ritim, kendi içinde dörde ayrılır. Bunlardan ilki, 24 saatten uzun döngüleri ifade etmek için kullanılan infradiyen ritim, ikincisi 24 saatlik döngüyü tanımlayan sirkadyen ritim, üçüncüsü gece ve gündüz döngüsünün tanımlanmasında kullanılan diurnal ritim ve son olarak 24 saatten kısa olan dakika, saat, saniye gibi süreçleri tanımlamak için kullanılan ultradiyen ritimdir(1).
Uyku, canlıların sağlığı ve yaşam kalitesi üzerinde etkili olan sosyal, psikolojik ve fizyolojik boyutları olan bir olgudur. Tüm canlılar için gerekli olan yeme, içme, barınma ve boşaltım gibi temel bir ihtiyaç olan uyku da diğerleri gibi fizyolojik bir ihtiyaçtır. Enerji depolanması, fiziksel ve psikolojik yapıların onarımı ve gelişimi, sindirimin sağlıklı çalışması, somatik büyümenin gerçekleşmesi ve beyin gelişimi gibi daha birçok faktör üzerinde doğrudan etkiye sahiptir. Tüm bu sistemler üzerinde etkili olan uyku ihtiyacı iyi giderilmediği zaman bazı sorunlar ortaya çıkıyor. İşte sosyal jet lag sendromu da bunlardan biri(2).
Sosyal Saat Nedir?
Hayatımızı düzenlerken kendimize uygun olan saati ayarlarız. Bu ayarladığımız saatin hem hayat koşuşturmamıza hem de bize uygun olması gerekir. Yani sosyal saat, iş, okul ve ev hayatı gibi sorumluluklarımızı yerine getirirken uymamız gereken zaman dilimini ifade eder. Bir nevi kendi icadımız olan bu kavram hayatımızda önemli bir yere sahiptir(4).
Biyolojik saat ile sosyal saatimiz birbirine uyumlu olmadığı takdirde, aksaklıklar ortaya çıkıyor. Gün içindeki döngümüz ile sorumluluklarımızın döngüsü çakışıyor. Bundan en fazla etkilenenler ise genelde vücut sistemlerimiz oluyor. Uyumamız gereken zamanda uyumayıp başka işleri yetiştirmeye çalışınca uyku sağlığımızı ikinci plana atmış oluyoruz. Bu da haliyle psikolojik ve fizyolojik sorunları beraberinde getiriyor(4).
Sonuçları
Nedenlerinden yeterince bahsettiğimize göre sıra geldi sonuçlarına. Sosyal jet lag sendromunun düzensiz ve kalitesiz uyku sebebiyle ortaya çıktığını söylemiştik.
Sendromun etkileri gerçek bir jet lag etkisi gibi işler ve bu sendrom, günlük hayattan uzun dönemli sağlık sorunlarına kadar çoğu şeyi etkiler. Bipolar bozukluk, depresyon, anksiyete, obezite, kalp ve damar hastalıkları ve sosyal işlevlerde bozulma gibi daha birçok soruna neden olur(4).
Alınması Gereken Önlemler
- Uyku kalitesini artırmak,
- Uyku saatlerimizi düzenli hale getirmek,
- Vücuda yeterince güneş ışığı alınmasını sağlamak,
- Elimizden geldiğince uyku saatimizi çalışma saatlerimize göre düzenlemek(3).
Özetle
Sosyal jet lag sendromu, çağımızın büyük bir sorunu haline gelmiştir. Vardiyalı çalışma sistemleri ve modern çağın gerektirdiği hızlı olma gereksinimi maalesef nedenlerinden birkaçı. Bazen şartları değiştiremiyoruz ancak unutmamalıyız ki sağlığımız her şeyden önemli. Biz vücudumuza ne kadar özen gösterirsek, vücudumuz bize o kadar iyi bakar. Önemli olan koşuları elimizden geldiğince iyileştirmek. Kendinize iyi bakın, düzenli uyumayı unutmayın.
Kaynakça
- Kandeğer, A. (2016). Üniversite Öğrencilerinde Biyolojik Ritimlerin Bireysel Farklılığın Uykusuzluğun Yeme Bağımlılığı ve Dürtüsellik Üzerindeki İlişkisinin İncelenmesi. (tıpta uzmanlık tezi). Selçuk Üniversitesi.
- Tümer, A., İlhan, B., ve Kartal, A. (2017). Gençlerde İnsomni Görülme Sıklığı. OPUS — Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 7(13), 426-439.
- Uzunay, A.Ş., Kalfaoğlu, S., ve Akgemci, T. (2020). Sosyal Jet-Lag Sendromu Üzerine Bir Değerlendirme. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi, (1), 53-61.
- Ulman, E.R. (2020, 14 Ağustos). Sosyal Jetlag Nedir? https://evrimagaci.org/sosyal-jetlag-nedir-bircok-problemin-kaynagi-olan-bu-olgunun-bize-etkileri-nelerdir-9138
Okuduğunuz içerik sevgiyle oluşturulmuştur ❤️
